Ibi ìsìnkú ẹja whale ní ibú òkun jẹ́ àkọsílẹ̀ mílíọ̀nù ọdún márùn-ún

Ilẹ̀ òkun pa àwọn egungun náà mọ́

Ọ̀pọ̀ jù lọ àwọn òkú ẹja whale tí ó rì sínú òkun máa ń sọnù nínú ìṣirò òkùnkùn kan. Ẹja whale kan kú, ó rì, ó bọ́ ọ̀pọ̀ ẹ̀dá inú ibú òkun fún ìgbà díẹ̀, lẹ́yìn náà ni àkọsílẹ̀ náà tú ká, ó sin tàbí àwọn ẹ̀dá jẹ ẹ́. Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì mọ̀ pé ibi tí òkú ẹja whale bá ṣubú jẹ́ ibi tí ètò àyíká kún fún ìyè, ṣùgbọ́n àkọsílẹ̀ rẹ̀ kéré: ọ̀pọ̀ ibi tí a mọ̀ wà ní ìyàtọ̀ síra, wọn kò jin tó bí kòtò òkun tó jin jù, tàbí wọ́n jẹ́ tuntun jù láti sọ púpọ̀ nípa ayé àtijọ́.

Agbègbè Diamantina yí bí ìṣòro náà ṣe tóbi padà. Nínú ìwé Nature tuntun, Xiaotong Peng, Peng Zhou, Xikun Song, Giovanni Bianucci, Mengran Du àti àwọn alábàáṣiṣẹ́ wọn ròyìn àkójọpọ̀ òkú àti fossil ẹja whale tó gùn, tó sì jin ní gúúsù-ìlà-oòrùn Òkun Índíà. Ibi náà nà tó nǹkan bí kìlómítà 1,200 lórí ilẹ̀ òkun, ó sì wà ní ìjìnlẹ̀ tó nǹkan bí mítà 4,600–7,000. Nínú ìrìnàjò sísọ̀kalẹ̀ 32 pẹ̀lú ọkọ̀ abẹ́ omi tí ènìyàn ń wọ̀, Fendouzhe, ẹgbẹ́ náà ṣàkọsílẹ̀ ibi 485 tí fossil ẹja whale àti òkú tí àwọn ẹ̀dá ṣì ń gbé lórí rẹ̀ wà; nínú àkótán ìwé náà wọ́n sì ṣàkópọ̀ rẹ̀ sí àwùjọ ẹ̀dá márùn-ún lórí òkú ẹja whale ti òde òní àti fossil cetacean 476. Ìwọ̀nyí jẹ́ ìṣirò méjì tó yàtọ̀ nínú ìwé náà, kì í ṣe iye tí a lè kàn ṣàfikún pọ̀: 485 ni àkọsílẹ̀ ibi, 476 sì ni iye fossil cetacean tí wọ́n lò nínú àkótán.

Ohun tó ti pẹ́ jù tí wọ́n díwọ̀n ti pé mílíọ̀nù ọdún 5.26, ìdí nìyẹn tí ìwé náà fi pè é ní ibi ìsìnkú ẹja whale ti mílíọ̀nù ọdún 5.3. Gbólóhùn náà dá àwòrán tó lágbára sílẹ̀. Òun náà sì ni gbólóhùn tó nílò ìṣọ́ra jù.

Èyí kì í ṣe ẹ̀rí pé àwọn ẹja whale mọ̀ọ́mọ̀ lọ síbẹ̀ láti kú. Kì í ṣe ìṣẹ̀lẹ̀ kan ṣoṣo tí ọ̀pọ̀ wọn kú. Kì í sì í ṣe ibi ìsìnkú ní ìtumọ̀ ènìyàn. Ó jẹ́ ibi tí òkú àti egungun kóra jọ, tí wọ́n dúró níta, tí wọ́n di ohun alumọ́ni, tí wọ́n sì di ohun tí a lè kà.

Ohun tí àwọn olùkọ̀wé ṣe

• Wọ́n ṣe àyẹ̀wò Agbègbè Diamantina pẹ̀lú ìrìnàjò sísọ̀kalẹ̀ 32 ti ọkọ̀ Fendouzhe láti inú ọkọ̀ ìwádìí R/V Tansuoyihao.
• Wọ́n ṣàkọsílẹ̀ fossil ẹja whale àti àwùjọ ẹ̀dá lórí àwọn òkú ní gígùn tó nǹkan bí kìlómítà 1,200 lórí ilẹ̀ òkun.
• Wọ́n lo fídíò tí a yà ní ibi náà àti àwọn àpẹẹrẹ tí wọ́n kó láti dá àwọn àwùjọ tó ń gbé lórí òkú ẹja whale ti òde òní mọ̀.
• Wọ́n ṣe àyẹ̀wò àpẹẹrẹ fossil 43 tí wọ́n gbé jáde, wọ́n sì dá eya ẹja whale onímú gígùn márùn-ún àti eya ẹja whale baleen kan mọ̀.
• Wọ́n sọ ọjọ́ orí àpẹẹrẹ egungun fossil 33 pẹ̀lú ìpín isotope strontium; ọ̀nà yìí ń fi àmì kẹ́míkà tó dà bí ti omi òkun, tí fossil pa mọ́, wé ìtàn omi òkun tí a mọ̀.
• Wọ́n so àkíyèsí náà pọ̀ mọ́ dátà ìpilẹ̀ṣẹ̀ tó wà fún gbogbo ènìyàn: àwọn àwòrán ojúlówó tí a yà níbẹ̀ àti àkójọpọ̀ genome àwọn kòkòrò kékeré wà ní Science Data Bank, àwọn àwòrán eya tí wọ́n ṣàyẹ̀wò lórí òkú ẹja whale sì wà ní MorphoBank.

Ohun tí wọ́n rí

• Àkójọpọ̀ ńlá ní ibú. Àwọn olùkọ̀wé ròyìn ibi 485 tí fossil ẹja whale àti òkú tí ẹ̀dá ṣì ń gbé lórí rẹ̀ wà ní Agbègbè Diamantina, ní ìjìnlẹ̀ tó nǹkan bí mítà 4,600–7,000 gẹ́gẹ́ bí tábìlì àfikún ṣe fi hàn.
• Òkú márùn-ún tí àwùjọ ẹ̀dá ń gbé lórí wọn. Ibi márùn-ún náà wà ní ìpele tí àwọn ẹ̀dá fi sulfur ṣe agbára: àwọ̀ kòkòrò kékeré àti àwọn kòkòrò tó ń lu egungun bo egungun náà, agbára kẹ́míkà tó wá láti inú jíjẹrà sì ń gbé àwùjọ àkànṣe ró.
• Àwùjọ ẹ̀dá tó kún fún ìyè. Àwọn ẹranko tó wà níbẹ̀ ní ẹgbẹ́ ẹranko ńlá 35 tí a dá mọ̀, pàápàá annelids, crustaceans àti molluscs. Àwọn kòkòrò tó ń jẹ egungun, ìgbín òkun, bivalves ti ìdílé Vesicomyidae àti brittle stars ni ó pọ̀ jù láàárín àwọn ẹranko ńlá; ní àwọn ibi kan iye wọn dé ẹ̀dá 2,840 fún mítà onígun méjì kọ̀ọ̀kan.
• Àkọsílẹ̀ fossil ẹja whale onímú gígùn. Àwọn fossil 43 tí wọ́n gbé jáde ní àwọn eya ẹja whale onímú gígùn tó ṣì wà ní agbègbè náà, àwọn irú tó ti parẹ́ bí Pterocetus àti Izikoziphius, àti díẹ̀ lára àṣẹ́kù ẹja whale baleen. Wọ́n ṣàlàyé àpẹẹrẹ kan gẹ́gẹ́ bí eya tuntun, Pterocetus diamantinae.
• Àkókò tó gùn. Nínú egungun fossil 33 tí wọ́n dán isotope strontium wò, 25 fún wọn ní ọjọ́ orí láàárín mílíọ̀nù ọdún 0.12 àti 5.26. Àwọn ọjọ́ orí tó ti pẹ́ jù fi hàn pé òkú ẹja whale ti ń ṣubú sí agbègbè yìí láti ó kéré tán ìbẹ̀rẹ̀ àkókò Pliocene.

Kí ló dé tí ọ̀pọ̀ ẹja whale fi wà níbẹ̀?

Ìdáhùn ìwé náà kì í ṣe ìdí kan tó rọrùn. Ó jẹ́ àkójọpọ̀ àwọn nǹkan tó ṣeé ṣe.

Àwọn òkú kan lè wá láti ọ̀dọ̀ ẹja whale baleen tó ń kọjá lórí ọ̀nà ìṣíkiri tó gbòòrò. Ẹja whale minke àti sei ń jẹun nítòsí ojú omi, kì í ṣe ní ìjìnlẹ̀ kìlómítà 6 tàbí 7; nítorí náà, ó bójú mu láti ka egungun wọn ní ibú yẹn sí òkú tó rì lẹ́yìn ikú.

Àwọn ẹja whale onímú gígùn yàtọ̀. Wọ́n mọ bí a ṣe ń wọ inú ibú dáadáa, wọ́n sì ń jẹ squid àti ẹja ní àgbègbè tí ilẹ̀ òkun ga-sílẹ̀, tó sì jin. Agbègbè Diamantina gan-an ni irú ilẹ̀ bẹ́ẹ̀: ìjìnlẹ̀ tó pọ̀ gan-an, ìrísí ilẹ̀ tó díjú bí V, àti àwọn ẹranko tí wọ́n ń jẹ tí a rí nígbà ìrìnàjò sísọ̀kalẹ̀. Àwọn olùkọ̀wé sọ pé ikú déédéé, ewu iṣẹ́ ara nígbà wíwá oúnjẹ ní ibú, àti bóyá àárẹ̀ tó lè pa tàbí ìṣòro ìyípadà ìfúnpá lè fi àṣẹ́kù kún ilẹ̀ òkun.

Lẹ́yìn náà, ilẹ̀ òkun pa wọ́n mọ́. Ìrísí agbègbè náà lè darí àwọn òkú tó ń rì. Bí ẹrẹ̀ ṣe kéré láti máa kóra jọ mú kí egungun lè dúró níta fún ìgbà pípẹ́. Egungun imú tó le ti ẹja whale onímú gígùn lè fara da ìbàjẹ́ ju bí ó ṣe wọ́pọ̀ lọ. Ferromanganese oxides àti ìkójọpọ̀ carbonate lè ran egungun lọ́wọ́ láti dúró. Nígbà tí a bá kó gbogbo wọn jọ, “ibi ìsìnkú” náà kò tún dà bí àdììtú: kì í ṣe ibi tí àwọn ẹja whale yàn, bí kò ṣe ibi tí ó ṣeé ṣe kí ikú wọn fi àkọsílẹ̀ sílẹ̀.

Ohun tí èyí kò fi múlẹ̀

• Kò fi ibi ìsìnkú tí àwọn ẹja whale mọ̀ọ́mọ̀ yàn hàn. “Necropolis” jẹ́ àpèjúwe fún àkójọpọ̀ náà, kì í ṣe ẹ̀rí ìwà.
• Kò fi ìṣẹ̀lẹ̀ ikú ọ̀pọ̀lọpọ̀ kan ṣoṣo hàn. Àwọn ọjọ́ orí náà tàn ká mílíọ̀nù ọdún, àwọn olùkọ̀wé sì ṣàlàyé àkọsílẹ̀ ìgbà pípẹ́ tí àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tó tún ṣẹlẹ̀ léraléra kọ́.
• Kò túmọ̀ sí pé a ti ya máàpù ibú òkun dáadáa báyìí. Iṣẹ́ ọkọ̀ abẹ́ omi tó ṣọ̀wọ́n, tó sì náni lówó púpọ̀, ló rí ibi yìí nínú ọ̀nà ẹ̀kọ́ ilẹ̀ kan; ìwé náà ṣe pàtàkì nítorí pé irú àkọsílẹ̀ bẹ́ẹ̀ sábà máa ń kéré.
• Kò sọ gbogbo eya nínú àwùjọ náà di eya tuntun tí a ṣàwárí. Àwọn olùkọ̀wé sọ pé ọ̀pọ̀ ẹgbẹ́ tí wọ́n kó lè jẹ́ tuntun, ṣùgbọ́n wọ́n dá ọ̀pọ̀ wọn mọ̀ dé ìpele genus tàbí ìdílé nìkan; bivalve kan ṣoṣo nínú ìdílé Vesicomyidae ni wọ́n dá eya rẹ̀ mọ̀ dájú pẹ̀lú àfiwé DNA barcode.
• Kò fi gbogbo ohun tó fa ikú ẹja whale kọ̀ọ̀kan múlẹ̀. Àwọn olùkọ̀wé dábàá àlàyé tó kó ìṣíkiri, wíwá oúnjẹ ní ibú, ìrísí ilẹ̀ òkun, ìpamọ́ àti ìkójọpọ̀ ẹrẹ̀ jọ. Èyí kò dọ́gba pẹ̀lú fífi ohun tó pa ẹranko kọ̀ọ̀kan múlẹ̀.

Báwo ni ẹ̀rí náà ṣe lágbára tó?

Ẹ̀rí pé ibi náà wà lágbára: àkíyèsí tààrà láti inú ọkọ̀ abẹ́ omi, ọ̀pọ̀ ọgọ́rùn-ún àkọsílẹ̀ lórí máàpù, àpẹẹrẹ gidi, ìdánimọ̀ apilẹ̀-àbùdá fún àwọn ẹranko kan, àti dídíwọ̀n ọjọ́ orí egungun fossil pẹ̀lú isotope. Àwọn ohun tí a lè sọ pẹ̀lú ìgbẹ́kẹ̀lé jù ni àwọn ohun tí wọ́n ṣàkíyèsí: ibi náà wà; ó jin; ó gbòòrò; àwùjọ ẹ̀dá wà lórí òkú ẹja whale; àwọn fossil kan sì ti pé mílíọ̀nù ọdún.

Àwọn àlàyé nípa bí ibi náà ṣe ṣẹ̀dá kò lè lágbára tó bẹ́ẹ̀. Ìwé náà lè fi ibi tí àṣẹ́kù wà, ohun tí díẹ̀ lára wọn jẹ́, ọjọ́ orí díẹ̀ lára wọn, àti ohun tó ń gbé lórí àwọn òkú tuntun hàn. Kò lè tún àwọn ikú náà ṣẹ̀. Àlàyé tí wọ́n dábàá jẹ́ àkójọpọ̀ ẹ̀kọ́ àyíká, bí ara ṣe ń ṣiṣẹ́, ìrísí ilẹ̀ òkun àti ipò ìpamọ́. Báyìí ni ẹ̀kọ́ àyíká àtijọ́ ṣe ń ṣiṣẹ́: ó lágbára, ṣùgbọ́n ó dúró lórí ọ̀pọ̀ àmì tó ń tọ́ka sí ọ̀nà kan dípò rírí ìṣẹ̀lẹ̀ àkọ́kọ́ ní tààrà.

Ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì

Òkú ẹja whale jẹ́ àsè ìgbà díẹ̀ tó lè di ibùgbé ìgbà pípẹ́. Ó so ẹranko ojú omi pọ̀ mọ́ ilẹ̀ ibú òkun, ó sì ń gbé carbon, egungun àti agbára kẹ́míkà lọ sí àyíká tí oúnjẹ ti kéré. Ó tún dà bí erékùṣù fún ẹranko àkànṣe: àwọn kòkòrò tó ń lu egungun, bivalves tó ń gbé pẹ̀lú kòkòrò kékeré tó ń sọ sulfur di agbára, brittle stars àti ìgbín òkun tí wọ́n lè kóra jọ yí àṣẹ́kù náà ká.

Agbègbè Diamantina fi àkókò kún àwòrán yìí. Ó dábàá pé àwọn ilẹ̀ ibú òkun kan lè pa ètò àyíká òkú ẹja whale mọ́, kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ìṣẹ̀lẹ̀ tó tú ká nìkan, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí àkọsílẹ̀ ẹ̀kọ́ àyíká àti ìyípadà ẹ̀dá ẹja whale. Ó ṣòro gan-an láti kẹ́kọ̀ọ́ ẹja whale onímú gígùn nítorí pé wọ́n ń gbé, wọ́n sì ń jẹun ní ibi tí ojú kò rí; àkójọpọ̀ egungun wọn lórí ilẹ̀ òkun lè fi eya, ibi tí wọ́n tàn dé, àti ìtàn ìyípadà ẹ̀dá tí àkíyèsí ojú omi máa ń pàdánù hàn.

Ìtàn tó ṣe kedere kì í ṣe pé “àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì rí ibi ìsìnkú ẹja whale inú òkun.” Ó ṣàjèjì sí i, ó sì wúlò sí i: ọ̀nà ilẹ̀ tó jin pa ikú ẹja whale tó pọ̀ tó mọ́ débi pé ó sọ ètò àyíká ìgbà díẹ̀ di àkọsílẹ̀.

Àkótán tó ṣe kedere

Àwọn olùṣèwádìí tó ń ṣàyẹ̀wò Agbègbè Diamantina ní gúúsù-ìlà-oòrùn Òkun Índíà ròyìn àkójọpọ̀ òkú àti fossil ẹja whale ńlá ní ibú òkun: ibi àti òkú tó ní ẹ̀dá 485 káàkiri nǹkan bí kìlómítà 1,200, ní ìjìnlẹ̀ tó dé nǹkan bí mítà 7,000, pẹ̀lú fossil tí ọjọ́ orí rẹ̀ padà sí mílíọ̀nù ọdún 5.26. Ibi náà ní àwùjọ ẹ̀dá àkànṣe lórí òkú ẹja whale, ó sì pa ìran ẹja whale tó wà àti èyí tó ti parẹ́ mọ́, pàápàá ẹja whale onímú gígùn. Èsì náà jẹ́ àkọsílẹ̀ ibú òkun tó ṣọ̀wọ́n, kì í ṣe ibi ìsìnkú gidi, kì í ṣe ìṣẹ̀lẹ̀ ikú ọ̀pọ̀lọpọ̀ kan, kì í sì í ṣe ẹ̀rí pé a ti lóye ibú òkun. Ohun pàtàkì tí ó sọ kéré sí i, tó sì lágbára sí i ni pé: lábẹ́ ipò ilẹ̀ òkun tó yẹ, ikú ẹja whale lè fi àkọsílẹ̀ tó máa dúró fún mílíọ̀nù ọdún sílẹ̀.