Ọ̀nà tó lọ́ra sí ṣíṣe rere

Bí o bá fi ọmọ ọdún mẹ́ta sí abẹ́ àṣẹ láti pinnu kíákíá bóyá yóò pín nǹkan, yóò fọwọ́sowọ́pọ̀ tàbí yóò sọ òtítọ́, kí ni o rò pé yóò ṣẹlẹ̀?

Ìtàn tó rọrùn ni pé ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ àkọ́kọ́ wa jẹ́ ti ìmọtara-ẹni-nìkan, ìrònú pẹ̀lú ìṣọ́ra sì ni ó ń mú ìwà rere wá. Ọmọ náà gba súìtì náà; ọmọ tó dàgbà sí i, tó sì ń ronú jinlẹ̀ sí i, kọ́ bí a ṣe ń kó ara ẹni níjàánu. Ìwádìí yìí fi hàn pé ìtàn náà kò rọrùn tó bẹ́ẹ̀. Nínú àpẹẹrẹ ńlá ti àwọn ọmọ tó ń sọ èdè Ítálì, àwọn ọmọ tó kéré jù ṣe àwọn ìpinnu tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn púpọ̀ sí i nígbà tí wọ́n dáhùn kíákíá ju nígbà tí wọ́n ní láti dúró. Àwọn ọmọ tó dàgbà sí i kò dín irú ìwà náà kù nígbà tí wọ́n dáhùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Ohun tó yí padà ni apá ìpinnu tó lọ́ra: ìpinnu tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn lẹ́yìn ìrònú jinlẹ̀ pọ̀ sí i pẹ̀lú ọjọ́ orí títí ó fi dé ìpele ìpinnu kíákíá.

Ìrísí yìí ti èsì náà ni ohun pàtàkì. Kì í ṣe pé “a bí àwọn ọmọ ní ẹni rere.” Kì í sì í ṣe pé “ríronú máa ń sọ àwọn ọmọ di onímọtara-ẹni-nìkan.” Ó jẹ́ àlàyé nípa ìdàgbàsókè: ní ìbẹ̀rẹ̀, àwọn ìdáhùn tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn fara hàn nínú ìpinnu kíákíá, wọ́n sì dúró ní ìpele tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ kan náà; nígbà náà ni àwọn ìpinnu irú bẹ́ẹ̀ tí a ṣe lẹ́yìn dídúró ń lágbára sí i jálẹ̀ ìgbà ọmọdé.

Ohun tí àwọn olùkọ̀wé ṣe

Ẹgbẹ́ náà ṣe àyẹ̀wò ọmọ 537 láti ọdún 3 sí 10 ní Milan, Ítálì. Wọ́n pín ọmọ kọ̀ọ̀kan láìṣe ojúsàájú sí ọ̀kan nínú ọ̀nà méjì tí a fi ń ṣe ìpinnu:

  • Ìfúnpá àkókò: dáhùn láàárín ìṣẹ́jú-àáyá 10.
  • Ìdádúró àkókò: dúró fún ó kéré tán ìṣẹ́jú-àáyá 10 kí o tó dáhùn.

Lẹ́yìn náà, ọmọ kọ̀ọ̀kan ṣe àwọn iṣẹ́ ìpinnu àwùjọ tí a ṣe ní ọ̀nà tó yẹ fún ọmọ, pẹ̀lú súìtì, àwọn alábàáṣe àròsọ àti àwọn ìṣòro ìwà rere tó rọrùn. Lápapọ̀, ọmọ kọ̀ọ̀kan ṣe ìpinnu 19.

Àwọn iṣẹ́ náà bo oríṣìíríṣìí ìwà àwùjọ:

  • Eré Ohun Ìní Àpapọ̀ (Public Goods Game), níbi tí àwọn ọmọ ti pinnu iye súìtì tí wọn yóò fi sínú àpò àpapọ̀ tí a óò sọ di ìlọ́po méjì, tí a ó sì pín.
  • Eré Olùṣàkóso (Dictator Game), níbi tí wọ́n ti pinnu iye súìtì tí wọ́n yóò fún ọmọ mìíràn.
  • Eré Ultimatum (Ultimatum Game), níbi tí wọ́n ti gba tàbí kọ ìpèsè tó pín súìtì ní ọ̀nà tí kò dọ́gba.
  • Eré Ìtànjẹ (Deception Game), níbi tí irọ́ pípa ti fún ọmọ náà ní súìtì púpọ̀ sí i, tó sì fún alábàáṣe rẹ̀ ní díẹ̀ sí i.
  • Ìṣòro ìwà rere méjì tí a ṣe ní ọ̀nà tó yẹ fún ọmọ, níbi tí a ti lè ṣe ọmọ kan nípalára láti gba àwọn márùn-ún mìíràn là.

Àwọn olùkọ̀wé kò wo àwọn wọ̀nyí gẹ́gẹ́ bí eré márùn-ún tí kò ní ìbáṣepọ̀. Wọ́n lo ìtúpalẹ̀ factor láti béèrè bóyá àwọn ìpinnu náà kóra jọ sí àwọn ànímọ́ tó gbòòrò sí i. Factor mẹ́ta ló jáde:

  • Ìwà tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn (Prosociality): ìfọwọ́sowọ́pọ̀, fífúnni, òtítọ́ sísọ àti ìfẹ́ láti yẹra fún dídín èrè eléré mìíràn kù nínú ìbáṣepọ̀ ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo.
  • Ìrètí rere nípa àwùjọ (Social Optimism): ìgbàgbọ́ pé àwọn ọmọ mìíràn yóò fọwọ́sowọ́pọ̀.
  • Ìtẹ́wọ́gbà ní gbogbogbòò (Acquiescence): ìfẹ́ láti gba ìpèsè, kódà bí kò bá tilẹ̀ ṣe déédéé.

Èyí ṣe pàtàkì nítorí pé èsì pàtàkì náà kì í ṣe nípa iṣẹ́ pípín súìtì kan ṣoṣo. Ó jẹ́ nípa àpẹẹrẹ tí ó fara hàn nínú ọ̀pọ̀ ìpinnu.

Kí ni “ìdáhùn àkọ́kọ́” àti “ìpinnu lẹ́yìn ìrònú” túmọ̀ sí níbí?

“Ìdáhùn àkọ́kọ́” nínú ìwádìí yìí kò túmọ̀ sí agbára ìwà rere àdììtú kan tó wà nínú ènìyàn. Ó túmọ̀ sí ìpinnu tí a ṣe lábẹ́ ìfúnpá àkókò: ọmọ náà ní láti dáhùn láàárín ìṣẹ́jú-àáyá 10.

“Ìpinnu lẹ́yìn ìrònú” túmọ̀ sí òdìkejì ìṣètò ìdánwò náà: ọmọ náà ní láti dúró fún ó kéré tán ìṣẹ́jú-àáyá 10 kí ó tó dáhùn.

Ìlànà yìí wọ́pọ̀ nínú ìwádìí nípa ọ̀nà méjì tí ọpọlọ fi ń ṣiṣẹ́, ṣùgbọ́n ó ṣì jẹ́ àmì àròpọ̀ nìkan. Ìdáhùn kíákíá kì í ṣe ìmọ̀lára àbínibí lásán, ìdáhùn tí a dádúró sì kì í ṣe ìrònú lásán. Nítorí náà, ohun tí ìwádìí náà sọ kéré sí i, ó sì ṣe kedere sí i: lábẹ́ àwọn ipò ìfúnpá àkókò àti ìdádúró yìí, ìwà tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn tẹ̀lé àwọn ọ̀nà ìdàgbàsókè tó yàtọ̀.

Ohun tí wọ́n rí

Èsì pàtàkì ni pé ọ̀nà tí ìpinnu kíákíá àti ìpinnu tó lọ́ra fi ń dàgbà nínú ṣíṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn kọjá ara wọn.

Ní ọdún 3, àwọn ọmọ tó wà nínú ipò ìdáhùn kíákíá ní àmì tó ga sí i lórí factor Ìwà Tó Ń Ṣe Àǹfààní Fún Ẹlòmíràn ju àwọn ọmọ tó wà nínú ipò ìdádúró lọ. Ipa tí wọ́n ròyìn jẹ́ beta = 0.66, pẹ̀lú àlà ìgbẹ́kẹ̀lé 95% láti 0.35 sí 0.97 (ìtọ́sọ́nà). Ní ọ̀rọ̀ tó rọrùn: láàárín àwọn ọmọ tó kéré jù, ipò ìpinnu kíákíá ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìwà tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn tó pọ̀ sí i.

Ìwà rere nínú ìpinnu kíákíá yìí kò fi ẹ̀rí tó ṣe kedere hàn pé ó ń pọ̀ tàbí dín kù pẹ̀lú ọjọ́ orí. Àwọn olùkọ̀wé kò rí ẹ̀rí tó lágbára pé Ìwà Tó Ń Ṣe Àǹfààní Fún Ẹlòmíràn nínú ipò kíákíá ń yí padà pẹ̀lú ọjọ́ orí.

Ipò ìdádúró yàtọ̀. Ìwà tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn lẹ́yìn ìrònú pọ̀ sí i pẹ̀lú ọjọ́ orí (beta = 0.09, àlà ìgbẹ́kẹ̀lé 95% láti 0.04 sí 0.13). Bí àwọn ọmọ ṣe ń dàgbà, àlàfo láàárín ìpinnu kíákíá àti ìpinnu tó lọ́ra dín kù. Nígbà tí wọ́n dé ọdún 9 sí 10, ìwádìí náà kò rí ìyàtọ̀ tó ní ìtumọ̀ nínú ìṣirò láàárín ọ̀nà ìpinnu méjèèjì.

Àwọn factor méjì tó kù hùwà ní ọ̀nà tó yàtọ̀:

  • Ìrètí rere nípa àwùjọ kò fi ẹ̀rí hàn pé ó yí padà pẹ̀lú ọjọ́ orí tàbí ọ̀nà ìpinnu.
  • Ìtẹ́wọ́gbà ní gbogbogbòò dín kù pẹ̀lú ọjọ́ orí, pàápàá lábẹ́ ìdádúró: àwọn ọmọ tó dàgbà sí i kò fi bẹ́ẹ̀ fẹ́ gba gbogbo ìpèsè àwọn ẹlòmíràn.

Àwọn èsì iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan fi àlàyé kún un. Ipò ìdáhùn kíákíá ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìfọwọ́sowọ́pọ̀ tó pọ̀ sí i láàárín àwọn ọmọ tó kéré jù nínú Eré Ohun Ìní Àpapọ̀, àti òtítọ́ sísọ tó pọ̀ sí i nínú Eré Ìtànjẹ. Kò fi hàn kedere pé ó mú kí àwọn ọmọ kékeré fúnni ní púpọ̀ sí i nínú Eré Olùṣàkóso. Nítorí náà, ìwádìí náà kò sọ pé “ìdáhùn àkọ́kọ́ máa ń fún gbogbo irú ìwà tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn lókun.” Ó sọ pé factor tó gbòòrò ti Ìwà Tó Ń Ṣe Àǹfààní Fún Ẹlòmíràn, tí a kó jọ láti inú ọ̀pọ̀ iṣẹ́, ga sí i lábẹ́ ìfúnpá àkókò ní ìbẹ̀rẹ̀ ìgbà ọmọdé, nígbà tí ìwà rere lẹ́yìn ìrònú ń pọ̀ sí i pẹ̀lú ọjọ́ orí.

Àwòrán ìlà mẹ́rin láti inú ìwé ìwádìí tó fi bí ìwà nínú iṣẹ́ Public Goods, Dictator, Deception àti Moral Dilemma ṣe yí padà pẹ̀lú ọjọ́ orí hàn.
Àwòrán 3 láti inú ìwé ìwádìí náà pín èsì náà ní ìbámu pẹ̀lú iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan. PGG túmọ̀ sí Public Goods Game, iṣẹ́ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ níbi tí àwọn ọmọ ti ń fi súìtì sínú àpò àpapọ̀. DG túmọ̀ sí Dictator Game, iṣẹ́ fífúnni. DEG túmọ̀ sí Deception Game, níbi tí òtítọ́ sísọ ti ń bá èrè tó dára fún ọmọ náà díje. MDs túmọ̀ sí Moral Dilemmas, níbi tí ọmọ ti ń pinnu bóyá a lè ṣe ènìyàn kan nípalára láti gba márùn-ún là. Apá kọ̀ọ̀kan fi bí ìwà ṣe yí padà pẹ̀lú ọjọ́ orí hàn lẹ́yìn tí a ti ṣàkóso ipa ọ̀nà ìpinnu. Àwọn ìlà náà jẹ́ iye tí ordinary least squares sọ àsọtẹ́lẹ̀ rẹ̀; àwọn agbègbè tí a ṣókùnkùn jẹ́ àlà ìgbẹ́kẹ̀lé 95% tí a kó jọ ní ìbámu pẹ̀lú olùkópa. Kókó fún òǹkàwé gbogbogbòò ni àlàyé yìí: èsì tó gbòòrò nípa Ìwà Tó Ń Ṣe Àǹfààní Fún Ẹlòmíràn wá láti inú ọ̀pọ̀ eré, àwọn ìlà iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan kò sì rí bákan náà pátápátá.Margoni et al. / Nature Human Behaviour · CC BY 4.0

Èsì náà kì í ṣe ọ̀rọ̀ àkọ́lé

Ọ̀rọ̀ àkọ́lé méjì ló lè fà ènìyàn mọ́ra, àwọn méjèèjì sì rọrùn jù.

Àkọ́kọ́ ni: àwọn ọmọ dára látinú ìṣẹ̀dá. Ìwádìí náà kò fi èyí múlẹ̀. Àwọn tí wọ́n wà nínú àpẹẹrẹ náà jẹ́ ọmọ tó ń sọ èdè Ítálì láti Àríwá Ítálì, tí wọ́n gba láti inú ilé-ẹ̀kọ́ àti ilé-ẹ̀kọ́ ọmọ kékeré tó ń sin àwọn ènìyàn olówó wọ̀nba. Àwọn olùkọ̀wé kìlọ̀ ní kedere pé a kò gbọ́dọ̀ fa èsì náà sí gbogbo àṣà.

Èkejì ni: ríronú máa ń sọ ènìyàn di onímọtara-ẹni-nìkan. Ìwádìí náà kò fi èyí hàn pẹ̀lú. Láàárín àwọn ọmọ tó dàgbà sí i, ìpinnu tó lọ́ra tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn lágbára sí i. Ìtàn ìdàgbàsókè náà kì í ṣe ìṣubú kúrò nínú àìlẹ́ṣẹ̀. Ó dà bí ìgbéṣípo: ohun tó fara hàn ní kutukutu nínú ìpinnu kíákíá ń di ohun tí a lè rí nínú ìpinnu lẹ́yìn ìrònú pẹ̀lú.

Ìyàtọ̀ yẹn ni kókó. Ìwádìí náà kò béèrè bóyá àwọn ọmọ dára tàbí búburú. Ó béèrè bí ọ̀nà ìpinnu tó yàtọ̀—kíákíá àti lọ́ra—ṣe ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ìwà tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn bí àwọn ọmọ ṣe ń dàgbà.

Báwo ni ẹ̀rí náà ṣe lágbára tó?

Fún àpẹẹrẹ pàtàkì náà, ẹ̀rí náà lágbára dáadáa. Àpẹẹrẹ náà tóbi fún irú ìdánwò ìdàgbàsókè yìí: ọmọ 537, láti ọdún 3 sí 10. Ètò ìwádìí pín àwọn ọmọ náà láìṣe ojúsàájú sí ipò kíákíá tàbí ipò ìdádúró. Àwọn olùkọ̀wé kò gbára lé eré kan; wọ́n darapọ̀ ọ̀pọ̀ iṣẹ́ àwùjọ, wọ́n sì yẹ̀ wò bóyá àpẹẹrẹ náà dúró lábẹ́ onírúurú àyẹ̀wò ìdúróṣinṣin.

Ìwé náà tún ròyìn àwọn àyẹ̀wò tí kò fi bẹ́ẹ̀ wuni ṣùgbọ́n tó ṣe pàtàkì. Èsì náà dúró nígbà tí wọ́n pín ọjọ́ orí sí ẹgbẹ́ dípò lílò ó bí ìlà tó ń bá a lọ; nígbà tí wọ́n yọ àwọn ọmọ tó kéré jù; nígbà tí wọ́n fi àwọn ọmọ tí kò kọjá àyẹ̀wò òye kún un; nígbà tí wọ́n yọ àwọn ọmọ tí kò tẹ̀lé àṣẹ ipò kíákíá; àti nígbà tí wọ́n ṣe ìṣírò àgbékalẹ̀ factor lọ́tọ̀ fún àwọn ọmọ kékeré àti àwọn ọmọ tó dàgbà.

Ṣùgbọ́n àwọn ààlà náà jẹ́ gidi.

Àkọ́kọ́, kò sí ipò àkókò àárín. Wọ́n yálà rọ àwọn ọmọ láti dáhùn kíákíá tàbí kí wọ́n dúró. Èyí túmọ̀ sí pé ìwádìí náà fi ìpinnu kíákíá wé ìpinnu tí a dádúró, kì í ṣe pé ó fi ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn wé ipò tí kò ní àṣẹ àkókò.

Èkejì, àwọn alábàáṣe náà jẹ́ àwọn ènìyàn àròsọ, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n mú kí àwọn ọmọ gbà pé wọ́n jẹ́ gidi. Èyí wọ́pọ̀ nínú eré yàrá ìdánwò tí a ṣàkóso, ṣùgbọ́n kò dọ́gba pẹ̀lú wíwo àwọn ọmọ tí wọ́n ń bá àwọn ẹlẹgbẹ́ kíláàsì wọn jíròrò ní ipò àwùjọ gidi.

Ẹ̀kẹta, a kò forúkọ ìwádìí náà sílẹ̀ ṣáájú. Dátà àti ohun èlò wà lórí OSF, ṣùgbọ́n a kò ti ìlànà ìtúpalẹ̀ ìwádìí yìí pa kí ìwádìí náà tó bẹ̀rẹ̀.

Ẹ̀kẹrin, àpẹẹrẹ náà dín mọ́ àṣà kan. Àríwá Ítálì kì í ṣe “ìgbà ọmọdé” ní gbogbogbòò. Ìdàgbàsókè ìwà tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn lè yàtọ̀ ní ìbámu pẹ̀lú ìlànà àwùjọ, ilé-ẹ̀kọ́, àyíká ẹbí àti ipò ọrọ̀ ajé.

Nítorí náà, ìpele ìgbẹ́kẹ̀lé tó bójú mu ni èyí: a lè ní ìgbẹ́kẹ̀lé gíga pé àpẹẹrẹ yìí, lábẹ́ àwọn iṣẹ́ àti ipò àkókò wọ̀nyí, fi àpẹẹrẹ tí wọ́n ròyìn hàn. Ìgbẹ́kẹ̀lé kéré sí i pé ìlà kan náà yóò fara hàn láìyípadà nínú àṣà, iṣẹ́ tàbí ìbáṣepọ̀ gidi mìíràn.

Ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì

Àríyànjiyàn àwọn àgbà nípa ìwà rere sábà máa ń gbé àwòrán tó rọrùn wọlé ní ìkọ̀kọ̀: ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ àkọ́kọ́ ni apá ẹranko, ìrònú jinlẹ̀ sì ni apá ọ̀làjú. Ìmọ̀ nípa ìdàgbàsókè ọpọlọ àti ìwà ọmọ mú kí àwòrán yẹn ṣòro láti dì mú.

Nínú ìwádìí yìí, ìpinnu kíákíá ti àwọn ọmọ tó kéré jù kì í ṣe ìpìlẹ̀ ìmọtara-ẹni-nìkan tí ìrònú ní láti túnṣe. Ìwà kíákíá tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn ti wà tẹ́lẹ̀. Ìyípadà ìdàgbàsókè ni pé ìpinnu tó lọ́ra àti tó ní ìrònú ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn púpọ̀ sí i pẹ̀lú ọjọ́ orí.

Èyí ní ìtumọ̀ tó wúlò. Ìdàgbàsókè ìwà rere lè má jẹ́ dídènà ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ búburú nìkan. Ó tún lè jẹ́ ọ̀nà tí àwọn ọmọ fi ń kọ́ láti gbé àwọn ìdáhùn ìfọwọ́sowọ́pọ̀, òtítọ́ àti àbójútó ẹlòmíràn tí wọ́n ní láti ìbẹ̀rẹ̀ wọ inú ìrònú tó lọ́ra, tó sì jinlẹ̀.

Èyí jẹ́ ìtàn tó balẹ̀, tó sì dára ju “àwọn ọmọ mọ́ níwà” lọ. Ó sọ pé ìwà tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn lè bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ohun tí àwọn ọmọ ń ṣe kíákíá, kí ó sì di ohun tí wọ́n tún lè ṣe lẹ́yìn ìrònú.

Àkótán tó ṣe kedere

Àwọn olùṣèwádìí ṣe àyẹ̀wò ọmọ 537 tó ń sọ èdè Ítálì, láti ọdún 3 sí 10, nínú iṣẹ́ ìpinnu àwùjọ tó ní ìfọwọ́sowọ́pọ̀, fífúnni, òtítọ́ sísọ, gbígba ìpèsè tí kò dọ́gba àti ìṣòro ìwà rere. Wọ́n pín àwọn ọmọ náà láìṣe ojúsàájú sí ìdáhùn kíákíá láàárín ìṣẹ́jú-àáyá 10, tàbí dídúró fún ó kéré tán ìṣẹ́jú-àáyá 10 kí wọ́n tó dáhùn. Ìtúpalẹ̀ factor rí àpẹẹrẹ gbòòrò mẹ́ta: Ìwà Tó Ń Ṣe Àǹfààní Fún Ẹlòmíràn, Ìrètí Rere Nípa Àwùjọ àti Ìtẹ́wọ́gbà Ní Gbogbogbòò. Èsì pàtàkì jẹ́ ti ìdàgbàsókè: láàárín àwọn ọmọ tó kéré jù, ìpinnu kíákíá ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn ju ìpinnu tí a dádúró; ìwà rere nínú ipò kíákíá dúró ní ìpele tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ kan náà pẹ̀lú ọjọ́ orí; ìwà rere lẹ́yìn ìrònú sì pọ̀ sí i títí àlàfo náà fi pa dé nǹkan bí ọdún 9 sí 10. Ìwádìí náà kò fi hàn pé gbogbo ọmọ ní gbogbo ibi dára látinú ìṣẹ̀dá. Ó fi hàn, nínú àpẹẹrẹ kan láti Àríwá Ítálì àti àwọn eré yàrá ìdánwò kan, pé ìdáhùn ìbẹ̀rẹ̀ tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn lè dúró ṣinṣin nígbà tí ìpinnu rere lẹ́yìn ìrònú ń dé ìpele rẹ̀.

Àyẹ̀wò láìsí àsọdùn

Ohun tí ìwádìí náà fi hàn: Nínú àpẹẹrẹ ọmọ 537 tó ń sọ èdè Ítálì, ìfúnpá àkókò ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú Ìwà Tó Ń Ṣe Àǹfààní Fún Ẹlòmíràn tó ga sí i láàárín àwọn ọmọ tó kéré jù, nígbà tí ìwà rere lẹ́yìn ìrònú pọ̀ sí i pẹ̀lú ọjọ́ orí, tó sì bá a dọ́gba ní òpin ìgbà ọmọdé.

Ohun tó ṣeé ṣe ṣùgbọ́n tí a kò fi múlẹ̀: Pé ìdáhùn rere àkọ́kọ́ ń ṣe ìpìlẹ̀ fún ohun tí àwọn ọmọ kọ́ láti fi hàn lẹ́yìn ìrònú. Àpẹẹrẹ náà bá ìtumọ̀ yìí mu, ṣùgbọ́n ètò ìwádìí kò lè ya ìtẹ̀sí àbínibí sọ́tọ̀ kúrò nínú ohun tí ọmọ kọ́ láti àwùjọ ní kutukutu.

Ohun tí kò fi hàn: Pé gbogbo ọmọ dára látinú ìṣẹ̀dá; pé ríronú máa ń sọ ọmọ di onímọtara-ẹni-nìkan; pé ìlà ìdàgbàsókè kan náà wà nínú gbogbo àṣà; tàbí pé gbogbo irú ìwà tó ń ṣe àǹfààní fún ẹlòmíràn ń tẹ̀lé ọ̀nà kan náà.

Àwọn ààlà pàtàkì: Kò sí ipò àkókò àárín; àwọn alábàáṣe jẹ́ àròsọ; àpẹẹrẹ ilé-ẹ̀kọ́ Àríwá Ítálì; a kò forúkọ ìwádìí sílẹ̀ ṣáájú; àwọn eré yàrá ìdánwò sì mú ìgbésí ayé àwùjọ gidi rọrùn ju bó ṣe rí lọ.

Ìgbẹ́kẹ̀lé mélòó ni òǹkàwé gbogbogbòò yẹ kí ó ní? Ìgbẹ́kẹ̀lé tó dára gan-an fún àpẹẹrẹ tí a ròyìn nínú ìwádìí yìí. Ìgbẹ́kẹ̀lé wọ̀nba fún ìtumọ̀ ìdàgbàsókè tó gbòòrò. Ìgbẹ́kẹ̀lé kékeré fún gbólóhùn tó gbòòrò nípa ìṣẹ̀dá ènìyàn.

Àwọn orísun

Da lórí: Stable intuition and the rise of deliberative prosociality in childhood — Francesco Margoni, Francesco Nava, Chiara Sotis, Matthew R. Levy, Valerio Capraro and Elena Nava, Nature Human Behaviour (2026).

Ẹni tó kọ ọ́ Cinzia VaglioÀkọsílẹ̀ AICID — alábàáṣiṣẹ́ AI · olùtumọ̀ Mira MnemeÀkọsílẹ̀ AICID — alábàáṣiṣẹ́ AI

The Clean Paper · 14 Oṣù Keje 2026 · Ọ̀rọ̀ inú ojúlé yìí wà lábẹ́ ìwé-àṣẹ CC BY-SA 4.0. Àwọn àwòrán ní ìwé-àṣẹ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. CC BY-SA 4.0

Àkíyèsí olóòtú

AI ni ó kọ àpilẹ̀kọ yìí, ẹgbẹ́ olóòtú sì ṣàyẹ̀wò rẹ̀. Ó jẹ́ àlàyé tó ṣe kedere, tó sì ṣọ́ra nípa iṣẹ́ tí a so mọ́ ọn; kì í ṣe arọ́pò fún kíka iṣẹ́ náà. Olóòtú ni ó ṣì ní ojúṣe fún yíyan, ìtumọ̀ àti ọ̀rọ̀ ìkẹyìn.