Comet interstellar 3I/ATLAS ní omi tó dá sílẹ̀ nínú òtútù ju ti comet wa — ìkàwé kẹ́mísírì àkọ́kọ́ láti planetary system mìíràn

Comet láti ìràwọ̀ míì, àti àmì ìdánimọ̀ inú omi rẹ̀

Lẹ́ẹ̀kọ̀ọ̀kan, ohun kan máa ń já gba Solar System tí kì í ṣe tiwa rí. Kì í ṣe àpáta tó ṣáko láti asteroid belt, kì í ṣe comet tó ń padà láti Oort cloud lórí ipa ọ̀nà gígùn rẹ̀, bí kò ṣe ohun kan lórí ipa ọ̀nà hyperbolic tó ṣí — tó wá láti interstellar space, tó máa yí Oòrùn ká lẹ́ẹ̀kan, tó sì máa lọ títí láé. A ti rí mẹ́ta báyìí. Àkọ́kọ́, ʻOumuamua ní 2017, ti lọ kí àwọn ènìyàn tó fohùn ṣọ̀kan lórí ohun tó jẹ́. Ẹlẹ́ẹ̀kejì, 2I/Borisov ní 2019, jẹ́ comet láìsí àní-àní. Ẹlẹ́ẹ̀kẹta, tí a ṣàwárí ní July 2025, ni 3I/ATLAS — ó sì dé pẹ̀lú coma tó ń ṣiṣẹ́ tó láti ṣe ìwádìí kẹ́mísírì gidi lórí rẹ̀.

Èyí ni apá tó yẹ ká dì mú kí ariwo tó bẹ̀rẹ̀. Comet interstellar jẹ́, ní ìtumọ̀ gidi, èérún láti planetary system mìíràn: yìnyín àti erùpẹ̀ tó dì pọ̀ yí ìràwọ̀ míì ká, tó ṣeé ṣe jù pé ìfà òòfà ju ú síta ní ọ̀pọ̀ ọdún sẹ́yìn, tó rìn ká Galaxy, tó sì ṣẹ̀ṣẹ̀ kọjá tó sún mọ́ Oòrùn wa tó bẹ́ẹ̀ tí àwọn yìnyín rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í hó jáde ní ibi tí telescope wa lè wo. Òtítọ́ tó jẹ́ ìyanu gidi nìyẹn, ó sì tóbi tó bẹ́ẹ̀ tí kò nílò ìrànlọ́wọ́.

Síbẹ̀, ó sábà máa ń rí ìrànlọ́wọ́. Àwọn ohun interstellar máa ń fa irú ìròyìn tó ń mí kíákíá — dídín ìmọ́lẹ̀ kù, ṣùgbọ́n kí ló dé tí ẹnì kan bá kọ́ ọ — 3I/ATLAS sì rí tirẹ̀. Èsì òtítọ́ sí ìbéèrè náà ni èyí tó súni, èyí tó súni sì fani mọ́ra jù: comet ni. Ìbéèrè gidi kì í ṣe bóyá ẹnì kan dá a. Ó jẹ́ èyí tó dákẹ́ — bí o bá lè ka kẹ́mísírì ohun tí a kó jọ ní àyíká ìràwọ̀ míì, kí ló máa sọ fún ọ nípa ìdílé ìràwọ̀ náà? Báwo lo ṣe máa kà á rárá?

Ohun èlò ìkàwé náà, ní àsìkò yìí, ni omi. Omi jẹ́ hydrogen méjì àti oxygen kan, ṣùgbọ́n ìpín kékeré nínú hydrogen rẹ̀ jẹ́ deuterium — ìbejì tó wuwo sí i, atomu hydrogen lasán tó ru neutron kan sí i. Ìbátan hydrogen tó wuwo sí hydrogen lasán nínú omi, tí a kọ sí D/H, kì í ṣe ohun àìlétò. Kẹ́mísírì ló ń pinnu rẹ̀, ní pàtàkì nípa bí ibi tí omi kọ́kọ́ dá sílẹ̀ ṣe tutù tó: bí ìbùdó náà bá ṣe tutù tó, tó sì dákẹ́ tó, bẹ́ẹ̀ ni deuterium púpọ̀ sí i ṣe ń wọ inú rẹ̀. Nítorí pé comet dà bí firísà tó jinlẹ̀ — tó lè pa yìnyín rẹ̀ mọ́ nínú òtútù fún ọ̀pọ̀ bílíọ̀nù ọdún — ìbátan D/H nínú omi rẹ̀ lè pa àmì ìdánimọ̀ àwọn ipò tí omi náà ti dá sílẹ̀ mọ́.

A mọ àwọn àmì ìdánimọ̀ system tiwa dé ìwọ̀n kan: òkun Ayé àti oríṣiríṣi ìdílé comet nínú Solar System kóra jọ sínú ààlà tóóró kan. Ohun tí kò sí ẹni tó ti fi ìdí rẹ̀ múlẹ̀ ni àmì kan náà fún omi tó dá sílẹ̀ yí ìràwọ̀ míì ká. Èyí ni ohun tí ìwé yìí gbìmọ̀ láti kà nínú 3I/ATLAS.

Ohun tí àwọn òǹkọ̀wé ṣe

Wọ́n dojú ALMA — àkójọpọ̀ awo rédíò ńlá ní aṣálẹ̀ Chile — kọ 3I/ATLAS ní 4 November 2025, ọjọ́ mẹ́fà lẹ́yìn tí comet yí Oòrùn ká. Wọ́n ṣètò rẹ̀ láti mú ìmọ́lẹ̀ aláìlágbára ní millimetre wavelength láti molecule mẹ́ta nínú coma: omi lasán (H₂O), omi tó wuwo (HDO, níbi tí hydrogen kan jẹ́ deuterium), àti methanol (CH₃OH).

Ìbátan D/H tí wọ́n ń wá jẹ́, ní kókó, ìbátan omi tó wuwo sí omi lasán. Nítorí náà, wọ́n nílò méjèèjì. Wọ́n fi spectra náà sínú radiative-transfer model ti atmosphere comet tó ń fẹ̀ síta (code kan tí a ń pè ní SUBLIME), wọ́n sì fit rẹ̀ pẹ̀lú irú ohun èlò statistiki tí a ń lò láti mọ ohun tó wà nínú atmosphere exoplanet, láti yọ temperature, ìṣàn síta, àti iye molecule kọ̀ọ̀kan tí comet ń pèsè jáde.

Ìṣòro kan ló ń darí gbogbo ohun tó tẹ̀lé: wọn kò ṣàwárí omi náà ní tòótọ́. HDO àti methanol fara hàn; H₂O fúnra rẹ̀ wà lábẹ́ ariwo. Kì í ṣe nítorí pé omi lasán kò pọ̀ — ó pọ̀ gan-an ju omi tó wuwo lọ. Bí line kan ṣe máa fara hàn kò sinmi lórí iye molecule nìkan, bí kò ṣe lórí bí line pàtó náà ṣe rọrùn tó láti rí, ohun méjì sì tako line omi níhìn-ín. Àkọ́kọ́ ni atmosphere: line H₂O tí wọ́n lè dojú kọ (ní àyíká 183 GHz) wà ní ibi tí afẹ́fẹ́ Ayé tó kún fún omi ti ń fa àmì wọlé jù, nítorí náà kíka omi comet láti ilẹ̀ níbẹ̀ dà bí ìgbìyànjú láti rí fìtílà láàrín ìkùukùu — ìwé náà sọ pé àwọn band omi tó ní agbára kékeré wọ̀nyí ń jìyà absorption atmosphere tó lágbára, nígbà tí line omi tó wuwo (HDO) ní àyíká 241 GHz wà nínú window tó mọ́ sí i. Ẹlẹ́ẹ̀kejì ni sensitivity: channel omi náà ní ariwo púpọ̀ sí i — nǹkan bí 500 mJy fún beam ní ìfiwéra pẹ̀lú 21 fún HDO — nítorí náà kódà àmì tó pọ̀ lè wà lábẹ́ rẹ̀. Láàárín ìkùukùu àti ariwo, omi lasán tó pọ̀ wà lábẹ́ ààlà ìṣàwárí, nígbà tí omi tó wuwo tó ṣọ̀wọ́n púpọ̀, tí a mú nínú window tó mọ́, tó sì dákẹ́, fara hàn kedere. (Láti òfuurufú, lókè atmosphere, omi kan náà rọrùn púpọ̀ láti rí: JWST ṣàwárí omi comet náà lẹ́yìn náà nínú infrared, lẹ́yìn perihelion — nítorí náà àìrí omi ALMA jẹ́ nípa line kan náà tó gba afẹ́fẹ́ Ayé kọjá, kì í ṣe pé omi kò sí.) Nítorí náà, wọ́n ní láti fojú díwọ̀n iye omi lasán lọ́nà àìtààrà — ní pàtàkì láti inú bí àwọn line methanol ṣe gba agbára, èyí tó sinmi lórí bí molecule methanol ṣe máa ń kọlu omi lọ́pọ̀ tó. Òṣùwọ̀n gidi ni, ṣùgbọ́n ó sinmi lórí model, àwọn òǹkọ̀wé sì sọ èyí ní kedere.

Ohun tí wọ́n rí

• Omi tó wuwo, ṣùgbọ́n kò sí omi lasán. HDO àti ọ̀pọ̀ line methanol ni a ṣàwárí kedere; H₂O kò fara hàn. Nítorí pé ìbátan D/H dúró lórí ààlà òkè fún iye omi lasán tí a pèsè — wọ́n mọ̀ọ́mọ̀ lò ó bẹ́ẹ̀, nítorí line omi náà wà lábẹ́ ariwo — ìbátan deuterium jáde gẹ́gẹ́ bí ààlà ìsàlẹ̀, kì í ṣe iye kan ṣoṣo.
• Ìpọ̀si deuterium tó lágbára. Nínú scenario tí wọ́n ṣọ́ra jù, ìbátan D/H omi tóbi ju 6.6 × 10⁻³ — ó ju nǹkan bí ìlọ́po 40 iye òkun Ayé, ó sì ju nǹkan bí ìlọ́po 30 ti comet Solar System àpẹẹrẹ. Lábẹ́ ìfojúdíwọ̀n méjèèjì, 3I/ATLAS wà ní òpin gíga jù lọ nínú gbogbo òṣùwọ̀n D/H omi tí a ti ṣe.
• Ó ṣeé ṣe kó má jẹ́ ohun tó ṣẹlẹ̀ lálẹ́ kan ṣoṣo. Òṣùwọ̀n náà wá láti epoch kan, ṣùgbọ́n àyẹ̀wò àkọ́kọ́ dátà ALMA tó sún mọ́ ọn kò fi ìyípadà ńlá láti ọjọ́ dé ọjọ́ hàn, ìtúpalẹ̀ JWST òmìnira kan ti 3I/ATLAS, tí a ṣe ní oṣù kan lé lẹ́yìn náà, sì tọ́ sí ọ̀nà kan náà — omi tó kún fún deuterium.

Ohun tí èyí ṣeé ṣe kí ó túmọ̀ sí

Ìbátan D/H omi tó ga jẹ́ àmì omi tó dì níbi tó tutù gan-an (ní ìsàlẹ̀ nǹkan bí 30 K), tí ooru kò sì tún un ṣe púpọ̀ lẹ́yìn náà. Nítorí náà, ìtumọ̀ tó mọ́ jù ni pé omi 3I/ATLAS dá sílẹ̀ lábẹ́ ipò tó tutù sí i, tó sì rọrùn sí i ju omi inú comet Solar System wa — nítorí náà planetary system tó bí i kó yìnyín rẹ̀ jọ ní ọ̀nà tó yàtọ̀ sí tiwa.

Àwọn òǹkọ̀wé ṣọ́ra ní ìgbésẹ̀ tó kàn, ó yẹ ká ṣe bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú. Ọ̀nà méjì ló lè mú kí omi kún fún deuterium tó bẹ́ẹ̀, òṣùwọ̀n yìí kò sì lè yà wọ́n sọ́tọ̀: omi náà lè ti jogún ìpọ̀si rẹ̀ láti cold cloud tí system ti bí, tàbí ó lè dá sílẹ̀ lẹ́yìn náà nígbà tí comet ń ṣẹ̀dá nínú outer disk tó tutù. Ní ọ̀nà méjèèjì, ìparí tó ṣe pàtàkì ṣì dúró — àwọn ipò tó dá 3I/ATLAS sílẹ̀ kì í ṣe àwọn ipò tó dá àwọn comet wa sílẹ̀ — ṣùgbọ́n ìdí rẹ̀ ṣì ṣí sílẹ̀.

Nítorí náà, èyí ni ìgbà àkọ́kọ́ tí ẹnikẹ́ni ka àmì ìdásílẹ̀ omi nínú ohun èlò láti planetary system mìíràn, tí ó sì rí i pé kò bá tiwa mu.

Ohun tí èyí kò fi hàn

• Kò sọ ohunkóhun nípa ìyè, technology, tàbí ète. Kò sí “ohun” tí a kọ́; “interstellar” ṣàpèjúwe ipa ọ̀nà, kì í ṣe ìtàn ìpilẹ̀. Òṣùwọ̀n kẹ́mísírì omi ni èyí.
• Kì í ṣe iye D/H tó péye. Ó jẹ́ ààlà ìsàlẹ̀, omi tí ó ń tọ́ka sí náà ni a kò ṣàwárí tààrà — a fojú díwọ̀n iye rẹ̀ láti inú bí molecule míì, methanol, ṣe gba agbára, lábẹ́ àfojúsùn pé omi ni ohun pàtàkì tí methanol ń kọlu.
• Kò fi ibi tí a bí 3I/ATLAS hàn. A kò lè dá ìràwọ̀ tó bí i mọ̀ pẹ̀lú ìgbẹ́kẹ̀lé, ìbátan D/H gíga sì jẹ́ àmì sí ipò, kì í ṣe àdírẹ́sì ilé.
• Kò yanjú ìdí tí omi fi kún fún deuterium. “Ó jogún rẹ̀ láti cold birth-cloud” àti “ó dá sílẹ̀ nígbà ìdásílẹ̀ disk” bá dátà mu; ìwé náà kò yan ọ̀kan.
• Ohun kan ni, tí a wọn ní epoch kan. Àtìlẹ́yìn míì ń fúnni ní ìrètí, kì í ṣe baseline gígùn.

Báwo ni ẹ̀rí náà ṣe lágbára tó?

Ohun méjì ni a yẹ ká wọ̀n lọ́tọ̀: ìtọ́sọ́nà èsì, àti nọ́ńbà pàtó.

• Ìtọ́sọ́nà náà fẹsẹ̀ múlẹ̀. Pé omi 3I/ATLAS kún fún deuterium gidigidi jẹ́ ààlà ìsàlẹ̀ tó ṣọ́ra, tó ga ju gbogbo comet Solar System lọ, tí ìtúpalẹ̀ JWST òmìnira sì ṣe àtìlẹ́yìn fún. Apá yìí kò rọrùn láti bàjẹ́.
• Nọ́ńbà náà dúró lórí ẹ̀wọ̀n modelling. Nítorí a kò ṣàwárí H₂O, iye omi — àti nítorí náà ìbátan D/H — sinmi lórí fífojúdíwọ̀n omi lọ́nà àìtààrà láti inú excitation methanol. Èyí gbà pé omi ni collision partner pàtàkì nínú coma (ó ṣeé gbà nítòsí perihelion, ṣùgbọ́n a kò lè yọ ipa CO₂ kúrò), ó sì lo collision rate àfojúsùn tí a jẹ́wọ́ pé a kò mọ̀ dáadáa. Àwọn òǹkọ̀wé tọ́ka sí gbogbo èyí, wọ́n sì mọ̀ọ́mọ̀ sọ èsì náà gẹ́gẹ́ bí ààlà dípò òṣùwọ̀n.
• Ìtumọ̀ náà ní ìdí tó dára ṣùgbọ́n kì í ṣe ọ̀nà kan ṣoṣo. Ìdásílẹ̀ nínú òtútù ni ìtumọ̀ tó bójú mu fún D/H gíga; bóyá òtútù náà jẹ́ ogún tàbí ó ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn náà kò tíì yanjú, a kò sì lè dá parent system mọ̀.

Ní kúkúrú: ẹ̀rí pé omi náà dá sílẹ̀ nínú òtútù fẹsẹ̀ múlẹ̀; bí ó ṣe tutù gan-an tó, àti ìdí rẹ̀ gan-an, ni a fi sílẹ̀ ní òtítọ́.

Ìdí tí ó fi ṣe pàtàkì

Fún ọ̀pọ̀ ọdún, ìbéèrè ibi tí omi Ayé ti wá — àti ohun tó ń pinnu àmì deuterium omi kọjá àwọn planetary system tó ń dá sílẹ̀ — ni a ti dáhùn pẹ̀lú òṣùwọ̀n láti inú Solar System tiwa nìkan. Èyí ni ìgbà àkọ́kọ́ tí a fa chart náà dé ohun èlò tó dá sílẹ̀ ní àyíká ìràwọ̀ míì láìsí àní-àní.

Èsì náà kì í ṣe “gbogbo ibi dà bí ilé.” Òdìkejì ni: system mìíràn lè dá yìnyín rẹ̀ sílẹ̀ lábẹ́ ipò tó tutù tó láti fi àmì tí comet wa kò ní sílẹ̀. Èyí jẹ́ ẹ̀rí kékeré tó ṣe kedere fún ohun tó tóbi ní ìdákẹ́jẹ́ — pé kẹ́mísírì àti ìtàn àwọn solid tó ń kọ́ pílánẹ́ẹ̀tì lè yàtọ̀ láti ìràwọ̀ kan sí òmíràn. Kò sì wá láti spacecraft tí a rán kọjá light-year, bí kò ṣe láti mímú èérún tó ṣáko láti system míì bí ó ti ń kọjá, àti kíka omi rẹ̀ kí ó tó lọ.

Àkótán mímọ́

3I/ATLAS ni ohun interstellar kẹta tí a mọ̀ àti comet interstellar tó ń ṣiṣẹ́ kejì — èérún planetary system mìíràn tó ń kọjá nínú tiwa lẹ́ẹ̀kan. Ní lílo ALMA nítòsí ìgbà tí comet sún mọ́ Oòrùn jù, àwọn onímọ̀ ojú ọ̀run ṣàwárí omi tó wuwo (HDO) àti methanol nínú coma rẹ̀ ṣùgbọ́n wọn kò ṣàwárí omi lasán, láti inú èyí ni wọ́n ti fojú díwọ̀n ìbátan deuterium sí hydrogen nínú omi. Wọ́n rí i pé ó kún fún deuterium gidigidi — ààlà ìsàlẹ̀ tó ju 6.6 × 10⁻³, nǹkan bí ìlọ́po 40 òkun Ayé àti ìlọ́po 30 comet Solar System àpẹẹrẹ — èyí tó tọ́ka sí omi tó dá sílẹ̀ lábẹ́ ipò tó tutù sí i, tí ooru kò tún ṣe púpọ̀, ju comet Solar System. Iye náà jẹ́ ààlà ìsàlẹ̀ tí a rí lọ́nà àìtààrà nípasẹ̀ model, kì í ṣe òṣùwọ̀n tààrà, kò sì lè sọ bóyá ìpọ̀si náà jẹ́ ogún láti cold birth-cloud tàbí ó dá sílẹ̀ lẹ́yìn náà nínú disk tó tutù, tàbí ibi tí comet ti wá. Síbẹ̀, èyí ni ìkàwé àkọ́kọ́ ti àmì kẹ́mísírì pàtó yìí fún omi láti ìràwọ̀ míì — àmì náà kò sì bá tiwa mu.

Àyẹ̀wò láìsí ọ̀rọ̀ asán

Ohun tí ìwé náà fi hàn: Láti inú àkíyèsí ALMA ti comet interstellar 3I/ATLAS nítòsí perihelion, ààlà ìsàlẹ̀ ìbátan D/H omi rẹ̀ tó jẹ́ >6.6 × 10⁻³ (scenario tó ṣọ́ra) — nǹkan bí 40× òkun Ayé àti 30× comet Solar System àpẹẹrẹ — tó túmọ̀ sí omi tó dá sílẹ̀ lábẹ́ ipò tó tutù sí i, tí ooru kò sì tún ṣe tó ti comet Solar System. Ìtúpalẹ̀ JWST òmìnira fara mọ́ ìtọ́sọ́nà náà.

Ohun tó ṣeé gbà ṣùgbọ́n tí a kò fìdí rẹ̀ múlẹ̀: Pé a jogún ìpọ̀si náà tààrà láti cold prestellar cloud, tàbí pé ó dá sílẹ̀ nígbà ìdásílẹ̀ comet nínú cold protoplanetary disk. Scenario méjèèjì bá a mu; dátà kò yà wọ́n sọ́tọ̀.

Ohun tí kò fi hàn: Ohunkóhun nípa ìyè, technology, tàbí ìpilẹ̀ àtọwọ́dá; iye D/H tó péye (ààlà ìsàlẹ̀ ni); ìdánimọ̀ tàbí ibi parent star; ọ̀nà pàtó tó fa D/H gíga; tàbí pé èsì epoch kan yìí kò lè yí padà pẹ̀lú coma.

Àwọn ààlà pàtàkì: A kò ṣàwárí H₂O tààrà, nítorí náà iye omi — àti ìbátan D/H — ni a fojú díwọ̀n lọ́nà àìtààrà láti excitation methanol, pẹ̀lú àfojúsùn pé omi ni collider pàtàkì àti lílo collision rate àfojúsùn tí àwọn òǹkọ̀wé pè ní èyí tí a kò mọ̀ dáadáa; èsì náà jẹ́ ààlà epoch kan tó sinmi lórí model; a kò lè dá parent system mọ̀.

Ìgbẹ́kẹ̀lé mélòó ni olùkà gbogboogbo yẹ kí ó ní? Ìgbẹ́kẹ̀lé gíga pé omi 3I/ATLAS kún fún deuterium ní tòótọ́, ó sì dá sílẹ̀ ní òtútù ju comet wa, àti pé èyí kò sọ ohunkóhun rárá nípa alien. Ìgbẹ́kẹ̀lé àárín lórí iye ìpọ̀si pàtó, èyí tó jẹ́ ààlà ìsàlẹ̀ tó sinmi lórí model. Ìgbẹ́kẹ̀lé kékeré lórí ìdí àti ibi ìbí pàtó, tí ó ṣì ṣí sílẹ̀. Ìdúró tó yẹ: ìyanu dákẹ́jẹ́ sí ìfiranṣẹ́ kẹ́mísírì láti system ìràwọ̀ míì — kì í ṣe àdììtú, kì í sì ṣe ọkọ̀ òfuurufú.